مجله بین المللی اقتصاد و مدیریت کاتب، وابسته به پوهنتون کاتب، نشریه‌ای علمی ـ تحقیقی با شیوه داوری دوسو ناشناس است که به‌صورت دوفصلنامه و با دسترسی آزاد منتشر می‌شود. این مجله در حوزه اقتصاد و مدیریت، با تمرکز بر حوزه‌هایی چون اقتصاد تجارتی، اداره تجارت و اداره عامه فعالیت دارد. هدف اصلی مجله، ارتقای تولید و تبادل دانش در حوزه‌های اقتصاد و مدیریت از طریق انتشار منظم و باکیفیت تحقیقات علمی، تسهیل همکاری‌های تحقیقاتی، و پرداختن به مسائل و چالش‌های اقتصادی جوامع مختلف ـ به‌ویژه افغانستان ـ است. این رویکرد در راستای گسترش مرزهای دانش و ارائه راهکارهای علمی برای توسعه پایدار دنبال می‌شود. این نشریه پذیرای مقالات علمی ـ پژوهشی و مروری محققان است که به موضوعات مهم و روز این حوزه می‌پردازند و یافته‌های نوآورانه و اصیل خود را در زمینه‌های تخصصی حوزه فعالیت مجله عرضه می‌کنند. مقالات باید اصیل بوده، پیش‌تر منتشر نشده باشند و همزمان برای چاپ در مجلات دیگر ارسال نشده باشند. اطلاعات کلی مجله عنوان فارسی: مجله بین المللی اقتصاد و مدیریت کاتب عنوان انگلیسی: Kateb International Journal of Economics and Management صاحب امتیاز: پوهنتون کاتب ناشر: پوهنتون کاتب حوزه فعالیت: اقتصاد تجارتی، اداره تجارت و اداره عامه نوع داوری: دوسو ناشناس تاریخ آغاز انتشار: ۱۳۹۲ (با نام قبلی فصلنامه کاتب) تاریخ اخذ جواز ملی: ۱۳/۰۵/۱۴۰۰ اعتباردهی و درجه علمی: دارای اعتبار علمی-تحقیقی (وزارت تحصیلات عالی افغانستان) میانگین زمان بررسی اولیه: حدود ۱۰ روز میانگین زمان داوری و پذیرش: ۲ تا ۳ ماه (حداقل دو داور) تناوب انتشار: دوفصلنامه (سالانه دو شماره) زبان نشریه: فارسی‌دری و انگلیسی نوع انتشار: الکترونیکی و چاپی محدود نوع دسترسی: رایگان (دسترسی آزاد به تمام متن) شاپا چاپی: ISSN: 3006-6085 شاپا الکترونیکی: ISSN: 3006-6093 شیوه استناددهی: APA (ویرایش ششم)
Factors Influencing Purchase Decisions and Brand Preferences of FMCG Consumers in Kabul
Consumer buying behavior plays a critical role in shaping market performance, particularly in the fast moving consumer goods (FMCG) sector. This study investigates the determinants of purchase decisions and brand preferences among FMCG consumers in Kabul, Afghanistan. Using a quantitative approach, data were collected from 381 end consumers accessed via distribution centers through structured questionnaires. Statistical analyses, including descriptive measures, correlation, and multiple regression, revealed that product quality and price fairness are the strongest predictors of consumer purchase decisions. Brand related factors such as awareness, loyalty, and trust also significantly influence consumer choices, though their practical effects are modest. In contrast, socio cultural influences (family and peer recommendations) were hypothesized to matter but did not emerge as statistically significant, suggesting that product and brand considerations dominate consumer behavior in Kabul’s FMCG market. The findings highlight the importance of competitive pricing, consistent product quality, and trustworthy branding as essential strategies for FMCG firms, while socio cultural engagement may play a reinforcing though indirect role. Practical implications emphasize the need for tailored marketing strategies that account for demographic diversity, brand equity, and supply chain reliability in Afghanistan’s evolving urban economy.
حق نشر 2026 مجله بین المللی اقتصاد و مدیریت کاتب
Assessment of E-Banking Service Quality and User Satisfaction among Paktia University Staff
This study examined the perceived level of service quality and customer satisfaction among e-banking users at Paktia University staff. Therefore, it is important to assess the service quality of electronic banking and the satisfaction level of its users at Paktia University. This quantitative study surveyed 198 Paktia University staff using a reliable, self-developed questionnaire measuring service quality and satisfaction. A one-sample t-test was conducted to determine whether the mean scores of service quality and satisfaction significantly differed from their respective hypothesized test values. The results revealed that the mean service quality score (M = 22.56, SD = 2.37) was significantly higher than the test value of 13 (t=197) = 56.86, p < .001), indicating a strong perception of high service quality. Similarly, the mean satisfaction score (M = 13.74, SD = 1.35) was significantly greater than the test value of 8 (t =197) = 59.88, p < .001), suggesting a high level of customer satisfaction. The findings demonstrate that e-banking users at Paktia University perceive both service quality and customer satisfaction to be significantly high, reflecting a positive outlook toward electronic banking services at Paktia University. The banking sector should maintain these positive standards and improve these standards that make customer more loyal to their services.
راهبردها و برنامه‏ های رفع فقر در افغانستان: تحقیق کیفی
فقر در افغانستان پدیده‌ای چندبعدی، ساختاری و وابسته به عوامل اقتصادی، نهادی، اجتماعی و فرهنگی است. با وجود اجرای برنامه‌های متعدد کمک‌رسانی و توسعه‌ای، بخش مهمی از سیاست‌های کاهش فقر در کشور بیشتر بر کمک‌های کوتاه‌مدت و سنجش درآمدی فقر متمرکز بوده و کمتر به طراحی یک چارچوب جامع سیاست‌گذاری عمومی پرداخته شده است. مسألۀ اصلی این تحقیق آن است که چه نوع راهبردها و برنامه‌هایی می‌تواند برای کاهش پایدار فقر در افغانستان مورد توجه سیاست‌گذاران قرار گیرد. این تحقیق با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با ۴۰ نفر از مدیران دولتی، کارشناسان، استادان دانشگاه و محققان حوزۀ اقتصاد و سیاست‌گذاری عمومی گردآوری شده است. نمونه‌ها به‌صورت هدفمند انتخاب شدند و فرایند مصاحبه تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها بر اساس کدگذاری اولیه، استخراج مفاهیم، تشکیل مقوله‌ها و شناسایی مضامین اصلی انجام گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که کاهش فقر در افغانستان نیازمند سه دسته سیاست مکمل است: سیاست تنظیمی، سیاست حمایت تسهیلی و سیاست ترویجی. سیاست تنظیمی بر ثبات سیاستی، شفافیت اداری، کاهش فساد، نظام حقوقی قابل اعتماد و بودجه‌ریزی فقرمحور تأکید دارد. سیاست حمایت تسهیلی شامل تسهیل کسب‌وکار، هدایت اعتبارات به بخش‌های مولد، توسعۀ زنجیره‌های ارزش و تقویت شبکه‌های حمایت اجتماعی است. سیاست ترویجی نیز بر ارتقای فرهنگ کار، آموزش مهارتی، مشارکت جامعۀ کم‌درآمد و تقویت سرمایۀ اجتماعی تمرکز دارد. نتیجۀ تحقیق نشان می‌دهد که فقرزدایی پایدار در افغانستان تنها با ترکیب اصلاحات نهادی، سیاست‌های اشتغال‌محور و مداخلات اجتماعی–فرهنگی امکان‌پذیر است. بدون بازسازی اعتماد عمومی، تقویت مشارکت محلی و افزایش ظرفیت‌های مولد، برنامه‌های کاهش فقر به‌احتمال زیاد تأثیر بلندمدتی نخواهند داشت.
تحلیل تجربی میزان رضایت شغلی کارمندان ادارات خصوصی: مطالعۀ موردی شهر کابل
این تحقیق با هدف بررسی میزان رضایت شغلی کارمندان ادارات خصوصی در شهر کابل و شناسایی عوامل مؤثر بر آن انجام شده است. با توجه به کمبود مطالعات جامع در بخش خصوصی افغانستان، این تحقیق تلاش می‌کند تا با بررسی همزمان شش عامل کلیدی شامل محیط کار، ماهیت کار، روابط با همکاران، فرصت‌های ترفیع، مزد و معاش و سبک مدیریت، خلأ موجود در ادبیات تحقیق را پر کند. داده‌های تحقیق از طریق توزیع پرسشنامه میان ۳۸۴ نفر از کارمندان ادارات خصوصی شهر کابل و با استفاده از فرمول کوکران جمع‌آوری گردیده است. روش تحقیق از نوع کمی بوده و تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون‌های آماری شامل آزمون نرمال بودن (کولموگروف–اسمیرنف و شاپیرو–ویلک) و آزمون t تک‌نمونه‌ای انجام شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که میانگین کلی رضایت شغلی برابر با ۳٫۳۲۴ (از ۵) بوده که بیانگر سطح متوسط رو به بالای رضایت است. بیشترین میزان رضایت مربوط به ماهیت کار و روابط سازمانی و کمترین میزان رضایت مربوط به مزد و معاش و فرصت‌های ترفیع می‌باشد. یافته‌های این تحقیق می‌تواند به مدیران و سیاست‌گذاران در بهبود شرایط کاری و افزایش بهره‌وری نیروی انسانی کمک کند.
تاثير سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بر کارآفرینی در کشورهای منتخب شرق آسیا
این تحقیق با هدف بررسی تأثیر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بر کارآفرینی در کشورهای منتخب شرق آسیا (چین، جاپان، مغولستان و کرۀ جنوبی) طی سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ انجام شد. روش تحقیق، گشتاورهای تعمیم‌یافته (GMM) بوده و داده‌ها توسط نرم‌افزار EViews مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته‌اند. نتایج مدل پانلی پویا نشان داد که کارآفرینی دارای ماهیت پویا و وابستگی زمانی قوی است؛ به‌طوری که سطح کارآفرینی در دورۀ قبل به‌طور معناداری بر فعالیت‌های کارآفرینانۀ دورۀ جاری اثرگذار است. سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی دارای ضریب ۰٫۳۴- است. علامت منفی این ضریب نشان می‌دهد که افزایش جریان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در دورۀ مورد بررسی با کاهش نسبی سطح کارآفرینی داخلی همراه بوده است. متغیر رشد اقتصادی برابر با ۰٫۴۸ و از نظر آماری به‌طور کامل معنادار است و نقش قابل توجهی در تقویت کارآفرینی دارد؛ افزایش اندازۀ اقتصاد موجب گسترش فعالیت‌های نوآورانه و توسعۀ کسب‌وکارها می‌شود. در مقابل، ضریب تورم برابر با ۰٫۱۲- است. علامت منفی این ضریب نشان می‌دهد که افزایش نرخ تورم اثر نامطلوبی بر کارآفرینی دارد. تورم از طریق افزایش نااطمینانی اقتصادی، کاهش قدرت خرید و بالا رفتن هزینه‌های تولید می‌تواند انگیزۀ سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های کارآفرینانه را تضعیف کند.
بررسی نقش آموزش کارآفرینی بر قصد کارآفرینانۀ محصلان پوهنتون‌های شهرکابل
مطالعۀ کارآفرینی و آموزش کارآفرینی به دلیل تأثیر آن بر قصد کارآفرینانۀ محصلان، طی چند دهۀ گذشته از اهمیت فراوانی برخوردار بوده است. یکی از مسائل مهم در این حوزه، بحث آموزش کارآفرینی و تأثیر آن بر تبدیل شدن یک فرد به کارآفرین موفق می‌باشد. از این‌رو، این تحقیق به بررسی نقش آموزش کارآفرینی بر قصد کارآفرینانۀ محصلان پوهنتون‌های شهر کابل در کشور افغانستان پرداخته است. جامعۀ آماری شامل ۲۰۰ متعلم دورۀ لیسانس است که درس تئوری کارآفرینی و پروژه‌های کارآفرینی را گذرانده‌اند. روش تحقیق از نوع کاربردی است. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه و برای تجزیه‌وتحلیل از مدل‌یابی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی (PLS) استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که آموزش کارآفرینی با قصد کارآفرینانۀ محصلان رابطۀ مستقیم و معنادار دارد. همچنین متغیرهای «نگرش شخصی» و «ادراک از امکان‌پذیری (خودباوری)» نقش میانجی و رابطۀ معناداری بین آموزش کارآفرینی و قصد کارآفرینانه دارند. در مقابل، متغیر «ادراک از هنجارهای اجتماعی» محصلان در مورد کارآفرینی، نقش میانجی معناداری بین آموزش و قصد کارآفرینانه ندارد.
تاثیر فضای کسب و کار بر کارآفرینی (مطالعه موردی کشورهای منتخب اسلامی)
در دهه‌های اخیر، نقش کارآفرینی در رشد اقتصادی و توسعه پایدار، به‌ویژه در کشورهای اسلامی، به‌طور فزاینده‌ای مورد توجه قرار گرفته است. فضای کسب‌وکار به‌عنوان بستری که فعالیت‌های اقتصادی و کارآفرینانه در آن شکل می‌گیرند، با افزایش کارایی و بهره‌وری عوامل تولید، به تولید ثروت، توسعه فناوری و ایجاد اشتغال مولد منجر می‌شود و ایجاد محیط مناسب کسب‌وکار از پیش‌شرط‌های اساسی توسعه کارآفرینی به‌شمار می‌رود. شواهد تجربی و گزارش‌های نهادهای بین‌المللی، از جمله بانک جهانی، نشان می‌دهد که کیفیت محیط کسب‌وکار تأثیر مستقیمی بر گسترش فعالیت‌های کارآفرینانه دارد. بر این اساس، در مطالعه حاضر با استفاده از الگوی داده‌های ترکیبی، اثر فضای کسب‌وکار بر کارآفرینی در چهار کشور منتخب اسلامی (ایران، ترکیه، مالزی و اندونزی) طی دوره ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۰ بررسی شده است. نتایج نشان می‌دهد شاخص سهولت انجام کسب‌وکار دارای ضریب مثبت و معنادار است؛ بدین معنا که با کاهش موانع اداری، فساد و پیچیدگی‌های حقوقی و افزایش سهولت راه‌اندازی کسب‌وکار، میزان مالکیت تجاری افزایش می‌یابد. همچنین، مثبت بودن ضریب این شاخص حاکی از آن است که بهبود شرایط فضای تجاری، انگیزه و توانایی افراد برای ایجاد و ثبت کسب‌وکار را تقویت می‌کند. افزون بر این، متغیرهای کنترلی نظیر نرخ بیکاری و تشکیل سرمایه ناخالص داخلی نیز بر کارآفرینی اثر معنادار دارند؛ به‌گونه‌ای که افزایش بیکاری با کاهش فعالیت‌های کارآفرینانه همراه است، در حالی که افزایش تشکیل سرمایه ناخالص داخلی با رشد این فعالیت‌ها رابطه مثبت دارد و بر نقش اقتصاد کلان در تقویت کارآفرینی تأکید می‌کند.
بررسی تولید ناخالص داخلی افغانستان در ده سال اخیر و ارائه راهکارهای افزایش آن
تولید ناخالص داخلی (GDP) از شاخص‌های بنیادین در تحلیل وضعیت اقتصادی کشورهاست که متشکل از سه بخش اصلی زراعت، صنعت و خدمات است. این مقاله با هدف تحلیل پورتفولیوی GDP افغانستان، به بررسی دیدگاه‌ها، پیشینه تاریخی، نقش‌های هریک از بخش‌های یادشده و تحلیل سهم و عملکرد هربخش در دهه اخیر می‌پردازد. این تحقیق ماهیت کمّی دارد و با استفاده از داده‌های آماری و تحلیل‌های تطبیقی، جایگاه واقعی هربخش را در رشد اقتصادی کشور با روش‌های تحلیلی و توصیفی ارزیابی می‌کند. این پژوهش به منظور ارائه راهکارها و ارزیابی سیاست‌ها برای رشد اقتصادی افغانستان تهیه شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اگرچه بخش خدمات سهم بالاتری در GDP دارد، اما از منظر ایجاد ارزش افزوده پایدار، اشتغال مولّد، ارتقای صادرات و پیوند با سایر بخش‌ها، بخش صنعت از مزیت‌های راهبردی بیشتری برخوردار بوده و ظرفیت آن برای تحریک رشد اقتصادی بلندمدت چشم‌گیرتر است. بررسی‌های صورت‌گرفته به‌وضوح مؤید این نکته است که تقویت بخش صنعت باید دراولویت سیاست‌گذاری‌های اقتصادی کشور قرار گیرد، زیرا می‌تواند نقش پیشران را در توسعه پایدار افغانستان ایفا کند.
اثر شاخص توسعه انسانی، تورم و رشد اقتصادی بر بیکاری در افغانستان در سال‌های 2002–2023
بیکاری یکی از چالش‌های اساسی اقتصادی و اجتماعی افغانستان در دو دهه اخیر بوده است. با وجود تلاش‌های انجام‌شده در راستای بهبود شاخص‌های کلان اقتصادی، هنوز این چالش دامنگیر این کشور است. هدف اصلی این تحقیق بررسی اثر شاخص توسعه انسانی، تورم و رشد اقتصادی بر نرخ بیکاری در افغانستان در دوره 2002 تا 2023 است. تحقیق حاضر از رویکرد کمّی و روش اقتصادسنجی سری زمانی استفاده کرده و برای برآورد مدل از رگرسیون چندگانه با تصحیح ناهمسانی واریانس به روشNewey–West (HAC) استفاده گردیده است. نتایج نشان می‌دهد که رشد اقتصادی اثر منفی و معناداری بر بیکاری دارد؛ به‌طوری‌که با افزایش یک درصدی رشد اقتصادی، نرخ بیکاری به‌طور متوسط حدود 0.063 درصد کاهش می‌یابد. در مقابل، شاخص توسعه انسانی و نرخ تورم اثر معناداری بر بیکاری در افغانستان نشان نمی‌دهند. یافته‌ها حاکی از آن است که رشد اقتصادی به‌تنهایی شرط کافی برای کاهش بیکاری نبوده و اثربخشی شاخص توسعه انسانی زمانی تحقق می‌یابد که ساختار بازار کار و نظام مهارتی کشور با نیازهای واقعی اقتصاد هماهنگ گردد.
تاثیر نرخ بهره، سرمایه‌گذاری، تورم و مصرف بر تولید ناخالص داخلی کشورهای منتخب عضو سارک (هند، پاکستان، بنگلدیش وسریلانکا) در دوره 2001 تا 2022
رشد اقتصادی به‌عنوان یکی از اهداف اساسی سیاست‌گذاری کلان در کشورهای در حال توسعه، مستلزم شناسایی دقیق عوامل کلان مؤثر بر تولید ناخالص داخلی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر نرخ بهره، سرمایه‌گذاری، تورم و مصرف بر تولید ناخالص داخلی کشورهای منتخب عضو سارک (هند، پاکستان، بنگلدیش و سریلانکا) در دوره زمانی ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۲م. انجام شده است. تحلیل تجربی با بهره‌گیری از رویکرد داده‌های پانلی صورت گرفت؛ به‌طوری‌که پس از بررسی ایستایی متغیرها و عدم تأیید رابطه تعادلی بلند مدت میان آن‌ها، مدل در قالب تفاضل اول و با استفاده از الگوی آثار ثابت برآورد گردید. به‌منظور دستیابی به ضرایب کارا، روش EGLS همراه با خطاهای استاندارد اصلاح‌شده پانلی (PCSE) به‌کار گرفته شد. نتایج برآوردها نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری اثر مثبت و معنادار و تورم اثر منفی و معناداری بر تولید ناخالص داخلی کشورهای مورد مطالعه دارد؛ درحالی‌که نرخ بهره و مصرف در دوره مورد بررسی از نظر آماری تأثیر معناداری بر رشد اقتصادی نشان نمی‌دهند. در مجموع، یافته‌های پژوهش بر نقش محوری سرمایه‌گذاری مولد و ضرورت حفظ ثبات قیمتی به‌عنوان پیش‌شرط‌های اساسی تحقق رشد اقتصادی پایدار در کشورهای جنوب آسیا تأکید دارد و می‌تواند مبنایی علمی برای تدوین سیاست‌های اقتصادی در این کشورها فراهم آورد.
بررسی اثر افزایش جمعیت بر فقر در کشورهای جنوب شرق آسیا در سال‌های ۱۳۹۳-۱۴۰۳
فقر یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه‌ای در کشورهای جنوب شرق آسیا است که با ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و انسانی پیوندی عمیق دارد. این پدیده نه‌تنها بیانگر نابرابری درآمد و ضعف نظام‌های حمایتی است، بلکه مانعی جدی در مسیر رشد پایدار و عدالت اجتماعی به ‌شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر رشد جمعیت بر فقر در کشورهای جنوب شرق آسیا در سال‌های 1393 تا 1403 انجام شده است. روش تحقیق روش حداقل مربعات تعمیم یافته بوده و برای تحلیل روابط میان متغیرها از مدل رگرسیون داده‌های تابلویی استفاده شده است. داده‌ها از منابع آماری بین‌المللی استخراج و با نرم‌افزار EViews تحلیل گردید. نتایج نشان می‌دهد متغیر سلامت با ضریب −1.571792 و سطح معناداری 0.0190 تأثیر منفی و معناداری بر فقر دارد؛ به‌این‌معنا که بهبود شاخص‌های صحی و دسترسی برابر به خدمات بهداشتی موجب کاهش فقر می‌شود. همچنین متغیر آموزش با ضریب −0.287840 و احتمال 0.0740 تأثیر منفی و نسبتاً معناداری دارد، که بیانگر نقش سرمایه‌گذاری آموزشی در فقرزدایی است. در مقابل، رشد جمعیت با ضریب 0.991023 و سطح معناداری 0.0239 اثر مثبت و معناداری بر فقر دارد؛ یعنی افزایش جمعیت موجب فشار بر منابع اقتصادی و تشدید نابرابری می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهند که سیاست‌های بهداشتی، آموزشی و جمعیتی هماهنگ می‌توانند نقش مؤثری در کاهش فقر و ارتقای رفاه در کشورهای جنوب شرق آسیا ایفا کنند.
بررسی تأثیر نقدینگی بر سودآوری بانک‌ها: مقایسه بانک‌های دولتی و خصوصی در افغانستان
تحقیق حاضر به بررسی تأثیر نقدینگی بر میزان سودآوری بانک‌ها پرداخته است. سودآوری بانک‌ها از طریق بازده دارایی‌ها (ROA) سنجش گردیده و مؤلفه‌های نقدینگی توسط نسبت‌هایی چون نسبت سریع (QR)، نسبت جاری (CR) و نسبت نقده (Cash Ratio) مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. همچنان، اندازه بانک به‌عنوان متغیر کنترل در نظر گرفته شده است. این تحلیل مبتنی بر داده‌های نه بانک، شامل سه بانک دولتی و شش بانک خصوصی، در یک دوره زمانی پنج‌ساله (۲۰۱۶تا۲۰۲۰) است. بر اساس نتایج حاصل از آزمون‌های پیش‌نیاز داده‌ها، ساختار پنلی داده‌ها تأیید گردیده و پس از انجام آزمون‌های انتخاب مدل مناسب، مدل ریگرسیون حداقل مربعات معمولی ساده (Pooled OLS) به‌کار گرفته شده است. یافته‌های تحقیق، نشان می‌دهد که بازده دارایی‌ها با نسبت نقده و نسبت جاری رابطه مثبت و معنا‌دار دارد، اما با نسبت سریع رابطه منفی و غیرمعنادار نشان می‌دهد. همچنین این تأثیر در میان بانک‌های بزرگ، متوسط و کوچک معنادار نبوده و در مجموع، اندازه بانک تأثیر معناداری بر بازده دارایی‌های بانک‌ها ندارد. علاوه‌براین، نتایج آزمون‌های (T-دوجانبه) و (ANOVA) بیانگر آن است که تأثیر نسبت‌های نقدینگی بر میزان بازدهی دارایی‌ها در بانک‌های دولتی بیشتر از بانک‌های خصوصی بوده و دارایی بانک‌های دولتی دارای میانگین بازدهی بالاتری می‌باشد. در نهایت، نتایج این تحقیق نه‌تنها برای مدیریت بانک‌ها می‌تواند مفید واقع شود، بلکه معلومات ارزشمندی را برای مشتریان، علاقه‌مندان بخش بانکداری و محققین نیز فراهم می‌کند.
فراتحلیل عوامل مؤثر بر کارآفرینی روستایی در افغانستان
کارآفرینی روستایی در افغانستان، به‌رغم برخورداری از منابع طبیعی و ظرفیت‌های بوم‌شناختی، با چالش‌های ساختاری عمیق و پارادوکس‌های محیطی روبه‌رو است. این تحقیق با هدف شناسایی و دسته‌بندی عوامل مؤثر بر اکوسیستم کارآفرینی روستایی در افغانستان انجام شده است، تا ضمن تحلیل موانع بازدارنده، پیشران‌های اشتغال پایدار را در بستر تحولات اخیر تبیین کند. روش تحقیق حاضر، بر فراتحلیل کیفی و مرور نظام‌مند ادبیات نظری، تحقیقات علمی و گزارش‌های معتبر نهادهای بین‌المللی استوار است. یافته‌های کلیدی تحقیق نشان می‌دهند که کارآفرینی دراین جغرافیا از یک الگوی «فرصت‌محور» به سمت الگوی «اجبارمحور» و معیشتی تغییر ماهیت داده است؛ جایی‌که کسب‌وکارهای خرد روستایی، بویژه در حوزه صنایع دستی و مشاغل خانگی زنان، به مثابه «پناهگاه اقتصادی» برای تاب‌آوری در برابر فقر مطلق عمل می‌کنند. همچنین، این مطالعه نقش نوظهور تجارت دیجیتال و مدل‌های تأمین مالی مبتنی بر ابزارهای مالی اسلامی (مانند مرابحه، مضاربه و...) را در عبور از بن‌بست‌های بانکی و انزوای جغرافیایی برجسته می‌سازد. از منظر نظری، این تحقیق بر ضرورت بومی‌سازی مدل‌های کارآفرینی و بازنگری در نظریه‌های بازشناسی فرصت در جوامع متأثر از شکنندگی نهادی، تأکید دارد. دلالت‌های کاربردی تحقیق نیز حاکی ازآن است که گذار از اقتصاد معیشتی به توسعه پایدار، مستلزم تقویت زنجیره‌های ارزش محصولات کشاورزی، اصلاح زیربناهای دیجیتال و ایجاد هم‌افزایی میان نهادهای بین‌المللی، دولت و جوامع روستایی برای شکل‌دهی به یک اکوسیستم کارآفرینی پویا است.
بررسی رابطه بین رضایت شغلی و عملکرد کارکنان: مطالعه موردی کارمندان پوهنتون تعلیم و تربیه کابل
هدف این تحقیق تحلیل و تبیین ارتباط میان رضایت شغلی و عملکرد کارمندان اداری پوهنتون تعلیم و تربیه کابل می‌باشد. این تحقیق از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر روش‌شناسی، توصیفی از نوع همبستگی است و ابزار جمع‌آوری اطلاعات دراین تحقیق دو پرسشنامه‌ معیاری رضایت شغلی مینه سوتا (1930م.) با 6 مؤلفه و 19 سؤال و پرسشنامه عملکرد شغلی پاترسون (1999م.) با 15 سؤال بوده است. جامعه آماری شامل 87 کارمند اداری این پوهنتون بوده که مطابق فورمول کوکران با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده، 86 نفر در سطح اعتماد 99% به عنوان نمونه انتخاب شده است. نتایج این تحقیق نشان داد که میانگین رضایت شغلی کارمندان در سطح بیشتر از حد متوسط قرار دارد و بیشترین رضایت مربوط به مؤلفه‌های حقوق، نوعیت شغل، فرصت پیشرفت و شرایط فزیکی بوده و رضایت مربوط به محیط سازمانی در حد متوسط قرار دارد و کم‌ترین رضایت از مؤلفه‌ سبک رهبری بوده‌است. همچنین، یافته‌ها حاکی از آن است که میزان مطلوبیت عملکرد کارمندان اداری این پوهنتون بیشتر از حد متوسطه بوده و رابطه بین رضایت شغلی و عملکرد شغلی مثبت و معنادار نیست.
اثر اعتبار مالی خرد بر عملکرد کسب‌وکارهای کوچک و متوسط در کابل (مطالعه موردی ناحیه سیزدهم)
این پژوهش با هدف بررسی اثر اعتبارات مالی خرد بر عملکرد کسب‌وکارهای کوچک و متوسط (SMEs) در ناحیه سیزدهم شهر کابل انجام شده است. با توجه به این که کسب‌وکارهای کوچک و متوسط نقش مهمی در اشتغال‌زایی و پویایی اقتصادی در جوامع شهری افغانستان دارند، اما همواره با چالش‌هایی چون دسترسی محدود به منابع مالی، نبود ساختارهای اعتباردهی مناسب و سخت‌گیری‌های نهادهای مالی مواجه‌اند، بررسی کارایی نظام مالی خرد در تقویت عملکرد این کسب‌وکارها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف اصلی تحقیق، تحلیل نقش مؤلفه‌هایی همچون میزان دسترسی به اعتبارات مالی، شرایط بازپرداخت، حمایت‌های تکمیلی مانند آموزش و مشاوره مالی و نظام رتبه‌بندی اعتباری بر شاخص‌های عملکردی شامل سودآوری، رشد فروش، افزایش ظرفیت تولید و توسعه بازار است. پژوهش حاضر از روش کمی استفاده کرده و داده‌ها با استفاده از پرسشنامه ساختاریافته از طریق نمونه‌گیری تصادفی ساده از بین ۳۰۲ نفر از صاحبان و مدیران کسب‌وکارهای کوچک و متوسط در ناحیه سیزدهم شهر کابل گردآوری شده است. داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزار SPSS و آزمون‌های آماری از جمله تحلیل توصیفی، همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه و تحلیل واریانس تحلیل شدند. نتایج نشان داد که اعتبارات مالی خرد اثر مثبت و معناداری بر عملکرد مالی و تجاری کسب‌وکارها دارد. همچنین مشخص شد که شرایط بازپرداخت انعطاف‌پذیر، آموزش‌های مالی و رتبه‌بندی اعتباری در ارتقای اعتماد، کاهش ریسک و افزایش انگیزه سرمایه‌گذاری مؤثرند. در پایان، پژوهش بر لزوم توسعه نظام اعتبارات خرد در مناطق شهری تأکید می‌ورزد.
بررسی تأثیر کار آفرینی بر نابرابری توزیع در آمد در کشورهای منتخب ‏جنوب آسیا (در سال‌های 2003 تا 2023‏)
نابرابری درآمدی یکی از چالش‌های اساسی توسعه پایدار در کشورهای درحال‌توسعه به‌شمار می‌رود. این تحقیق با هدف بررسی تأثیر کارآفرینی بر نابرابری توزیع درآمد در کشورهای منتخب جنوب آسیا شامل هند، بنگلادش و پاکستان در دوره ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۳ انجام شده است. داده‌های مورد استفاده از منابع معتبر بین‌المللی شامل بانک جهانی، پروژه پایش جهانی کارآفرینی (GEM) و گزارش‌های توسعه انسانی سازمان ملل گردآوری شده است. برای تحلیل تجربی، از داده‌های تابلویی و یک الگوی رگرسیونی غیرخطی همراه با متغیرهای کنترلی اقتصادی و نهادی بهره گرفته شد و به‌منظور کنترل درونزایی و پویایی روابط، روش گشتاورهای تعمیم‌یافته (GMM) به‌کار رفت. شاخص کارآفرینی به دو نوع ضرورت‌محور و فرصت‌محور تفکیک گردید تا کیفیت فعالیت‌های کارآفرینانه منعکس شود. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که کارآفرینی اثر کاهنده و معناداری بر نابرابری درآمد دارد و نقش کارآفرینی فرصت‌محور در بهبود توزیع درآمد برجسته‌تر است. همچنین وجود رابطه بلندمدت پایدار میان متغیرهای مدل تأیید می‌شود. یافته‌ها بر ضرورت توجه سیاستی به کیفیت کارآفرینی، تقویت محیط نهادی و حمایت هدفمند از کارآفرینی مولّد و فرصت‌محور، برای کاهش نابرابری و تحقق رشد فراگیر در منطقه جنوب آسیا تأکید دارند.
تأثیر مخارج بهداشتی دولت بر مرگ‌ومیر کودکان در افغانستان در دوره زمانی (2002- 2024)
مرگ‌ومیر کودکان یکی از چالش‌های عمده در بخش‌شاخص توسعه انسانی است که حیات کودکان را با خطر مواجه می‌سازد. هرچند دولت افغانستان و نهادهای حمایت از کودکان برای جلوگیری از مرگ‌ومیر کودکان در افغانستان برنامه‌های جامعی داشته و بودجه مالی اختصاص داده‌اند، با آن هم هنوز نرخ مرگ‌ومیر کودکان دراین کشور یک موضوع مورد بحث است. تحقیق حاضر به بررسی تأثیر مخارج دولت بر مرگ‌ومیر کودکان در افغانستان در سال‌های 2002 تا 2024 می‌پردازد. این تحقیق با استفاده از روش حد اقل مربعات معمولی (OLS) انجام شده است. در الگوی این تحقیق، نرخ مرگ‌ومیر کودکان (CMR) تابعی از مخارج سرانه بهداشتی دولت، تولید ناخالص داخلی سرانه، نرخ باسوادی بزرگسالان، نرخ باروری زنان و نرخ شهرنشینی در نظر گرفته شده است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که تأثیر مخارج دولت بر مرگ‌و‌میر کودکان در افغانستان منفی و معنا‌دار است. یعنی با افزایش یک واحد مخارج بهداشتی دولت، نرخ مرگ‌ومیر کودکان (1،1217-) واحد کاهش می‌یابد. به صورت کلی نتایج مدل رگرسیون نشان می‌دهد که متغیرهای توضیحی نقش مهمی در تبیین تغییرات متغیر وابسته دارند. از میان متغیرها، مخارج بهداشتی سرانه، نرخ باسوادی بزرگسالان و نرخ شهرنشینی اثر منفی و معنا‌داری بر متغیر وابسته دارند. در مقابل، ضرایب مربوط به باروری زنان و تولید ناخالص داخلی سرانه، معنا‌دار نیستند.
An Empirical Analysis of Imports, Exports, Exchange Rate and Inflation as Determinants of Economic Growth in Afghanistan
This study empirically examines the impact of inflation, exchange rate movements, imports, and exports on economic growth in Afghanistan using annual time-series data from 2003 to 2023. Economic growth is proxied by real Gross Domestic Product (GDP), while inflation, exchange rate, exports, and imports are employed as explanatory variables. The study applies the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) framework, which is appropriate given the mixed order of integration among the variables. The ARDL bounds test indicates the absence of a statistically significant long-run equilibrium relationship between GDP and the selected variables. This suggests that Afghanistan’s economic growth was not driven by stable long-term fundamentals, reflecting structural fragility, political instability, and dependence on external support. Consequently, the analysis focuses on short-run dynamics. Short-run estimates reveal that economic growth exhibits strong dependence on its own past values. Exports do not exert an immediate effect on GDP; however, lagged exports contribute positively to growth, indicating delayed export-led benefits. Imports have an insignificant impact on economic growth, suggesting that import patterns did not enhance productive capacity. Exchange rate fluctuations exert a significant short-run influence on GDP, while inflation has a negative but statistically insignificant effect. The study concludes that Afghanistan’s economic growth has been shaped primarily by short-term dynamics rather than long-term structural factors. Policy recommendations emphasize exchange rate stabilization, strengthening trade infrastructure, supporting domestic producers, expanding export markets, and promoting capital goods imports to enhance productive capacity.
Analyzing The Impact of Corporate Governance on Firm Performance a Case Study of New Kabul Bank
This study investigates the impact of corporate governance practices on the firm performance of New Kabul Bank in Afghanistan. Specifically, it examines the effects of board structure and independence, audit committee effectiveness, transparency and disclosure, and shareholder rights and protection on the bank’s financial and operational performance. A quantitative research design was employed, and data was collected from 184 employees using structured questionnaires. Descriptive statistics, regression analysis, and inferential tests were conducted to examine the relationships between governance mechanisms and firm performance. The findings reveal that audit committee effectiveness and shareholder rights and protection have a significant positive impact on firm performance, highlighting their critical role in enhancing accountability, risk management, and stakeholder confidence. In contrast, transparency and disclosure, as well as board structure and independence, were found to have no statistically significant effect on performance, suggesting that these mechanisms may require stronger institutional support or cultural adaptation to influence outcomes effectively. The regression model explained 86% of the variance in firm performance (R² = 0.860), indicating that corporate governance practices collectively contribute substantially to organizational performance. The study concludes that targeted governance mechanisms that directly enhance oversight and investor protection are more effective in improving firm performance than structural reforms alone. Based on these findings, recommendations include strengthening audit committees, enhancing shareholder rights, and providing governance training to management and employees. The study is limited by its focus on single bank and cross-sectional design, and future research could expand to multiple banks, incorporate longitudinal data, and include additional governance variables for a more comprehensive analysis.
بررسی عوامل مؤثر بر توسعه صادرات محصولات با فناوری بالا در کشورهای نوظهور اقتصادی طی سال‌های ۲۰۰۷–۲۰۱۷
استفاده از فناوری‌های جدید در تولید محصولات توسط کشورهای توسعه‌یافته، باعث کاهش هزینه‌های تولید و افزایش سود شرکت‌ها شده است. در دهه‌های اخیر صادرات محصولات با فناوری بالا، بعنوان یکی از مهم‌ترین اهداف اقتصادی کشورهای توسعه‌یافته می‌باشد. از همین‌رو، این مطالعه با هدف بررسی عوامل مؤثر بر توسعه صادرات محصولات با فناوری بالا، در گروهی از کشورهای نوظهور اقتصادی طی سال‌های ۲۰۱۷–۲۰۰۷ انجام شده است. برای این منظور از داده‌های تابلویی و مدل اثرات ثابت نیز استفاده شده است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که متغیر دسترسی به اینترنت با ضریب ۰.۳۵۴۸۷۷۷ در سطح ۵ درصد اثر مثبت و معنی‌دار بر توسعه صادرات محصولات با فناوری بالا دارد. از سوی دیگر نتایج نشان می‌دهد که نرخ تورم تنها متغیری است که تأثیر منفی و معنی‌دار بر توسعه صادرات محصولات با فناوری بالا دارد. توسعه همکاری‌های خارجی دولت (سرمایه‌گذاری دولتی) در رشد اقتصادی و نرخ ارز نیز اثر مثبت دارد. در مجموع نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که دسترسی به اطلاعات و ارتباط (اینترنت) بر صادرات محصولات با فناوری بالا بسیار مؤثر است.
حق نشر 2022 مجله بین المللی اقتصاد و مدیریت کاتب
بررسی تأثیر اندازه دولت بر تولید ناخالص داخلی در افغانستان با استفاده از الگوی خود رگرسیون برداری (VAR)
دورنما از نظر مداخله‌ گری اقتصاد از دولت کلاسیک شروع و به دولت برنامه‌ریزی متمرکز ختم می‌شود. ارتباط میان رشد دولت و تولید ناخالص داخلی از نظر نظریه‌ پردازان اقتصادی مشخص و واضح نیست. آمارها و عملکرد چند دهه اخیر نشان می‌دهد که نوع و اندازه دولت که توسط سیاست‌ گذاران مطابق با شرایط موجود انتخاب می‌شود می‌تواند با ارائه خدمات مناسب، منجر به رشد اقتصادی شود. هدف اصلی این تحقیق، بررسی تأثیر اندازه دولت بر تولید ناخالص داخلی در افغانستان می‌باشد. این تحقیق شامل اطلاعات زمانی ۱۳۹۵ – ۱۳۸۱ افغانستان می‌باشد. به‌ منظور به دست آوردن الگوی رگرسیون برداری (VAR) از نرم افزار Eviews استفاده شده است. یافته‌های تحقیق نشان داد که افزایش در مخارج دولت به دلیل تأمین نیازمندی‌های اولیه تأثیر مثبت بر تولید ناخالص داخلی داشته و این تأثیر در بلندمدت نیز مثبت بوده است. همچنان سرمایه‌ گذاری در سکتورهای تولیدی و خدماتی نیز ثأثیر مثبت و معنادار دارد که می‌تواند به دلایل گوناگون نیروی تخنیکی در افغانستان فراهم می‌باشد.
بررسی اثر سیاست مالی بر نرخ تورم با تأکید بر مخارج دولت در افغانستان در بازه زمانی (۱۳۸۱–۱۳۹۵)
هدف از این مطالعه، بررسی اثرات مخارج جاری و عمرانی به‌عنوان ابزارهای سیاست مالی و نرخ ارز، حجم حقیقی پول و تولید ناخالص داخلی بر متغیر کلان اقتصادی مانند نرخ تورم در اقتصاد افغانستان با استفاده از داده‌های سالانه طی دوره (۱۳۹۵–۱۳۸۱) است. در این راستا الگوی اقتصادسنجی خودرگرسیون برداری با استفاده از نتایج آزمون‌های هم‌انباشتگی و علیت به کمک تخمین مدل‌های پویا تقاضای کل به‌منظور شناسایی اثر شوک‌های وارده به اقتصاد افغانستان استفاده می‌شود. نتایج این پژوهش که از روش تخمین الگوی خودرگرسیون برداری استفاده شده است نشان دادند تورم در افغانستان می‌تواند تحت تأثیر شوک‌های وارده از ناحیه متغیرهای پولی حقیقی و هزینه‌های دولت از ناحیه مخارج جاری و عمرانی قرارگیرد. بنابراین، پیشنهاد می‌شود دولت افغانستان برای کنترل سطح عمومی قیمت‌ها، سیاست‌های خود را به‌گونه‌ای تنظیم نماید تا رشد نقدینگی در حد متعادلی باشد. در نهایت تنها استفاده از سیاست‌های پولی، رابطه تولید ناخالص داخلی حقیقی که سبب کاهش تورم می‌شود را نادیده می‌گیرد. از این‌رو سیاست‌گذاران مالی و پولی باید در نظر داشته باشند استفاده از ترکیب سیاست‌های پولی و مالی به‌صورت توأمان می‌تواند اثر مناسبی بر کنترل تورم در اقتصاد افغانستان باشد. همچنین نتایج نشان می‌دهد انضباط مالی و کنترل مخارج دولت تأثیر بسزایی در کاهش تورم دارد.
بررسی روند تولید علمی در حوزه اکوسیستم کارآفرینی: تحلیل بیبلیومتریک
هدف پژوهش حاضر تحلیل بیبلیومتریک (کتاب‌سنجی) اسناد علمی منتشر شده در پایگاه Scopus در موضوع اکوسیستم کارآفرینی و ترسیم نقشه علمی آن در بازه زمانی ۱۹۹۴–۲۰۲۳ می‌باشد. روش و منابع مورد استفاده در این مطالعه از نوع تحلیل عملکردی و تحلیل شبکه علمی است. پس از جستجوی موضوعی با استفاده از عبارت «اکوسیستم کارآفرینی» شمار ۸۴۷ سند علمی بازیابی گردید. سپس داده‌ها به‌منظور تحلیل بیبلیومتریک گردآوری شده و توسط بانک داده‌ها و توسط محققان این پایگاه و همچنین نرم‌افزار VOS viewer که یک نرم‌افزار تحلیل شبکه اجتماعی است مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که موضوع اکوسیستم کارآفرینی از دهه ۲۰۱۰ آغاز شده و رشد سریعی کسب نمود که تاکنون ادامه داشته است. همچنین نشان داده شد که این رشد تدریجی بر محیط موضوعی آن اهمیت دارد. در دهه دوم، انجام مطالعات براساس شاخص‌های شکل‌گیری محیط کارآفرینی و شناسایی اجزای تشکیل‌دهنده محیط‌ها تلاش کردند و سعی کردند عواملی که تأثیرگذار را داشته‌اند شناسایی نمایند. در نتیجه در دهه سوم، دانشمندان متوجه پیچیدگی‌های عوامل اقتصادی و سیاسی، مناطق نهادی و همچنین رفتن به سمت مدل‌های توجه به تأثیرات این محیط و فناوری اطلاعات هُمر در اکوسیستم به‌صورت کاربردی برای مناطق مختلف دنیا به‌صورت گسترده اعمال شده است. در حالی‌که اصل کارآفرینی یک نگرش سیستمی و فرایندی است و به همین خاطر اکوسیستم‌های مطرح شده است. زیرا کارآفرینی یک یکپارچگی سیستمی و فرایندی است.
بررسی مزیت نسبی صادرات محصولات زراعتی افغانستان (۲۰۱۸–۲۰۰۵)
افغانستان یک کشور زراعتی است که اقتصاد آن نیز وابسته به زراعت است اما بیش از تقریباً دو سوم از زمین‌های قابل زرع افغانستان به دلیل مدیریت نادرست منبع آب از زراعت محروم مانده است و یا به‌طور فصلی کشت می‌گردد. از طرف دیگر برای رشد اقتصاد افغانستان نیاز است تا محصولات کشاورزی این کشور به بازارهای جهانی صادر گردد؛ زیرا صادرات محصولات زراعتی افغانستان با اهمیت آن در اقتصاد جهانی شریک شده است تا مزیت نسبی محصولات کشور را آشکار سازد که محصولات عمده کشاورزی افغانستان در بین کشورهای عضو اکو طی سال‌های ۲۰۰۵–۲۰۱۸ مورد بررسی قرار داده است. برای سنجش مزیت نسبی محصولات کشاورزی افغانستان از شاخص مزیت نسبی بالاسا استفاده شده است و نتایج حاصل از محاسبه شاخص مزیت نسبی بالاسا نشان‌دهنده آن است که میزان مزیت نسبی پایدار در صادرات محصول غیرغلات سیب در سال‌های ۲۰۰۵–۲۰۱۸ به ترتیب به میزان ۰٫۶۳۵۰۲۱، ۰٫۶۷۸۹۵۷، ۰٫۶۲۸۹۷۷ و ۰٫۶۴۸۳۴۲ بدست آمده است که نشان‌دهنده این است که افغانستان در صادرات محصول غیرغلات سیب همچنان دارای مزیت نسبی می‌باشد.
درآمدی بر اثرگذاری کانال های سیاست پولی بر متغیرهای اقتصادی با رویکرد پویایی سیستم
سیاست پولی، ترکیبی از قواعد و اقداماتی است که بانک مرکزی برای دستیابی به اهداف خود اجرا می‌کند. در بسیاری از کشورها، هدف اولیه سیاست پولی، ثبات قیمت‌ها است. هرچند برخی بانک‌های مرکزی، اهداف دیگری نظیر دستیابی به اشتغال کامل، حفظ ثبات مالی داخلی و عدم بی‌ثباتی در تراز پرداخت‌های خارجی را نیز دنبال می‌کنند. هدف از تحقیق حاضر بررسی اثرگذاری کانالهای سیاست پولی بر متغیرهای اقتصادی با رویکرد پویایی سیستمی بوده‌است که با استفاده از حلقه‌های علت - معلولی به سادگی روابط بین متغیرها بیان شده و نشان داده شد که سیاستهای پولی در کوتاه مدت بر متغیرهای حقیقی اقتصاد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. لذا سیاست‌گذاران بایستی با تمام دقت دست به اعمال سیاست پولی جهت کنترل حجم پول و تولید در کشور بزنند.
حق نشر 2023 مجله بین المللی اقتصاد و مدیریت کاتب
تأثیر نابرابری درآمد بر واردات در کشورهای منتخب عضو اکو
واردات در همه کشورها یکی از فعالیت های مهم تجاری و اقتصادی می باشد که در برابر باز یا منظور تأمین نیازهای جامعه در میان جوامع مختلف رواج داشته است و توجه به این فعالیت اقتصادی پیشرفت و توسعه می شود و همه کشورها آن را عامل اساسی و حیاتی شناخته اند . واردات زمانی با پیشرفت و توسعه کشور همراه می شود که عوامل مؤثر آن مد نظر گرفته شود . در این مطالعه تجربی ، واردات تابعی از درآمد سرانه ، نرخ ارز واقعی ، تورم و کمیت جمعیت در نظر گرفته شده است . آن گونه که ، افزایش نابرابری درآمد موجب افزایش قدرت خرید افراد پردرآمد و افزایش تقاضای کالاها ، با کشش مصرفی بهبود یافته کالاهای لوکس و تغییر در ترکیب کالاهای مصرفی داخلی و وارداتی می شود . از این رو ، پژوهش حاضر به تأثیر نابرابری بر واردات در کشورهای عضو اکو ( ترکیه و قزاقستان و افغانستان ) در طی سال های 2007 - 2015 با استفاده از حداقل مربعات تعمیم یافته ( GLS ) پرداخته است . در این راستا متغیرهای درآمد سرانه ، نرخ ارز واقعی ، تورم و نابرابری درآمد به عنوان مؤلفه های اثرگذار بر واردات در نظر گرفته شده اند . نتایج بدست آمده حاکی از وجود رابطه مثبت و معنادار بین نابرابری درآمد و واردات در کشورهای مورد نظر تحقق است . بعلاوه رابطه درآمد سرانه و واردات نیز در این کشورها مثبت و معنادار بوده و رابطه نرخ ارز واقعی و واردات در کشورهای مورد تحقیق نیز معنا دار است .
ارزیابی شاخص‌های سلامت بانکی کلمز بانک اسلامی افغانستان (باختر بانک) قبل و بعد از اسلامی شدن آن
نظام بانک‌ها امروزه در اقتصاد نقش مهمی دارد زیرا بانک‌ها سرمایه‌های اشخاص را گردآوری نموده و از سوی دیگر آن‌ها را در اختیار سرمایه‌گذاران قرار داده و زمینه رشد و توسعه اقتصادی را فراهم می‌سازند. هدف این تحقیق بررسی عملکرد بانک اسلامی افغانستان (باختر بانک) قبل و بعد از اسلامی شدن آن است. در این تحقیق از داده‌های ترازنامه بانک از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۴ به بررسی و مقایسه شاخص سلامت بانکی بانک اسلامی و باختر بانک سابق پرداخته شده است. همچنین بانک اسلامی افغانستان با بانک ملی افغانستان، بانک تجارت بین‌المللی افغانستان، افغان یونایتد بانک و غضنفر بانک که به صورت مختلط یا غیر اسلامی فعالیت دارند، به منظور بررسی عقود و نیز بررسی سلامت بانک افغانستان مورد مقایسه قرار داده شد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که باختر بانک در شاخص کفایت سرمایه، کیفیت مدیریت و سودآوری نسبت به بانک اسلامی افغانستان از وضعیت مناسب‌تری برخوردار است و شاخص نقدینگی در بانک اسلامی بیش‌تر از باختر بانک است. شاخص کفایت سرمایه و کیفیت مدیریت در بانک اسلامی افغانستان (باختر بانک سابق) در مقایسه با بانک‌های مشابه افغانستان بیش‌تر از سایر بانک‌ها باشد. و شاخص سودآوری در بانک‌های مختلط بیش‌تر از بانک اسلامی افغانستان است و شاخص نقدینگی در بین تمام بانک‌های مختلط کم‌تر از بانک اسلامی افغانستان است. عقودی که در بانک اسلامی افغانستان استفاده می‌شود عقود اسلامی بوده و معاملات آن به دور از ربا می‌باشد.
تأثير متغيرهای كلان اقتصادی بر رشد اقتصادی كشور افغانستان (رهیافت خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی)
افزایش رشد اقتصادی یکی از مهمترین اهداف سیاستهای اقتصادی است که توسط دولت‌ها دنبال می‌شود. از این رو بررسی ارتباط بین متغیرهای کلان اقتصادی و رشد اقتصادی یکی از مباحث مهم در ادبیات اقتصادی می‌باشد. هدف تحقیق حاضر بررسی اثر متغیرهای کلان اقتصادی (نرخ بیکاری، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، صادرات، تورم، نرخ ارز، مخارج دولت) بر رشد اقتصادی کشور افغانستان در طی سال‌های ۲۰۰۰-۲۰۱۹ می‌باشد. بدین منظور در تحقیق حاضر با استفاده از روش رهیافت خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی روابط بلندمدت و کوتاه‌مدت میان متغیرها بواسطه این روش مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج حاصل از برآورد مدل کوتاه‌مدت و بلندمدت حاکی می‌باشد که میان متغیرهای کلان اقتصادی و رشد اقتصادی رابطه وجود دارد. نتایج تحقیق نشان‌دهنده آن است که متغیرهای نرخ بیکاری، تورم، نرخ ارز، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در بلندمدت و کوتاه‌مدت اثر منفی بر رشد افغانستان نشان داده‌اند و متغیر صادرات و مخارج دولت در کوتاه‌مدت اثر منفی را در رشد افغانستان نشان داده‌اند. نتایج حاکی از آن است که متغیر صادرات بیشترین اثرگذاری را بر رشد اقتصادی افغانستان دارد و نرخ بیکاری بیشترین اثرگذاری منفی بر رشد اقتصادی افغانستان دارا می‌باشد.
الگوی یادگیری الکترونیکی دانشگاهی در افغانستان
هدف از انجام این پژوهش، ارائه مدل یادگیری الکترونیکی دانشگاهی مناسب با شرایط موجود نظام آموزشی عالی در افغانستان بود که با رویکرد کیفی صورت گرفت. در این پژوهش اکتشافی، جامعه مورد مطالعه عبارتند از صاحب‌نظران شامل استادان دولتی و خصوصی افغانستان و کسانی دارای مدارک تحصیلی دکتری و کارشناسی ارشد تحصیل‌کرده خارج از کشور بودند که به روش گلوله برفی، ۲۰ نفر به نمونه آماری را تشکیل دادند. ابزار گردآوری اطلاعات مصاحبه بود. برای تحلیل و ارائه مدل از تکنیک داده‌بنیاد (گراند تئوری) با رویکرد سیستماتیک استفاده شد. در مرحله کدگذاری باز، ۲۵۳ کد اولیه استخراج و در قالب ۷۳ مفهوم، سپس در قالب ۶ مقوله فرعی و ۴ مقوله اصلی مدل یادگیری الکترونیکی دانشگاهی افغانستان را تشکیل دادند. در مدل ارائه‌شده، مؤلفه‌های اصلی شامل: آموزش با معیارهای بین‌المللی در هر شرایط، آموزش با کمترین هزینه؛ به‌عنوان شرایط زمینه‌ای؛ امکانات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری ـ توسعه و تقویت فرآیند آموزش به‌عنوان راهبردهای مهم؛ پشتیبانی مالی و انسانی ـ انتخاب یادگیری نوین جهانی و آموزش با کیفیت به‌عنوان پدیده محوری؛ یادگیری بهتر، نگرش نو، تحکیم قوانین و اقتصاد دانش‌بنیان به‌عنوان پیامدها و در نهایت بستر شکوفایی استعدادها و آموزش نسل نو، فراهم‌تر از آرایش مؤلفه‌های اصلی مدل یادگیری الکترونیکی دانشگاهی در افغانستان هستند.
تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر صادرات و واردات کشورهای عضو بریکس طی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰
از نیمه دوم قرن بیستم با ورود کامپیوتر به بازار و تحول در حوزه اطلاعات و ارتباطات، انقلاب تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات به وقوع پیوست و به کارگیری اثر تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات بر رشد اقتصادی به یکی از موضوعات جنجالی تبدیل شد. بنابراین، در این تحقیق به بررسی تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر صادرات و واردات در کشورهای عضو بریکس طی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ پرداخته شده و در آن روابط بین این متغیرهای اقتصادی با استفاده از روش GLS مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این تحقیق حاکی از تأثیر مثبت و معنی‌دار فناوری اطلاعات و ارتباطات بر صادرات و واردات کشورهای عضو بریکس می‌باشد. به‌طور مشخص، در صورت یک درصد افزایش در کاربران تلفن همراه در کشورهای مورد مطالعه، صادرات از سوی یکدیگر به اندازه ۰٫۸۹۹٪ افزایش می‌یابد. در صورت یک درصد افزایش در استفاده‌کنندگان تلفن ثابت در این کشورها، صادرات به اندازه ۰٫۴۱۵٪ افزایش می‌یابد. در صورت یک درصد افزایش در استفاده‌کنندگان اینترنت ثابت، صادرات به اندازه ۰٫۶۳۵٪ افزایش می‌یابد. از سوی دیگر، واردات در صورت یک درصد افزایش در تعداد استفاده‌کنندگان تلفن همراه در این کشورها، به اندازه ۰٫۹۳۳٪ افزایش می‌یابد. همچنین در صورت یک درصد افزایش در استفاده‌کنندگان اینترنت سریع و ثابت در این کشورها، واردات به اندازه ۰٫۸۵۶٪ افزایش می‌یابد.
حق نشر 2025 مجله بین المللی اقتصاد و مدیریت کاتب